Sérfræðiþekking er ekki sama og hlutleysi

Af einhverjum ástæðum fannst Hannesi Hólmsteini sérleg ástæða til að deila síðustu stöðufærslu minni til vina sinna og vandamanna, þar sem ég fjallaði lítilega um upplýsandi sjónvarpsþátt um ESB. Að honum þyki þetta svona stórmerkileg stöðufærsla finnst mér dálítið afhjúpandi um þankagang margra sem taka þátt í umræðunni um ESB og bara svona almennt uppi á Íslandi.

Maður hefði haldið að tilfinningalegt uppnám Hannesar og annarra væri út af einhverju sem þetta fólk sagði um ESB.

Það væri kannski gagnlegt að ræða það. Hvaða fullyrðing í þættinum var röng? Hvaða lýsing á samningaferlinu var röng? Hvaða staðreynd um ESB eða mögulega aðild Íslands var röng?

En nei, svo virðist sem slík smáatriði séu Hannesi ekki efst í huga um þessar mundir.

Nei, stóra bomban, vandinn mikli: Þetta var ekki rétta fólkið að tala um ESB.

Annars vegar starfsmenn ráðuneyta sem hafa unnið undir bæði hægri og vinstri stjórnum árum saman og þekkja því út og inn hvernig refirnir eru skornir í þessum málum. Hins vegar fræðimenn — til dæmis lögfræðiprófessor með sérþekkingu á Evrópurétti og hagfræðiprófessor sem starfaði sem utanþingsráðherra í kjölfar hrunsins.

Og stóra umkvörtunin, sem fékk Hannes til að deila stöðufærslunni minni, var: „Hlutlausir sérfræðingar?“ Hahaha!! Og svo byrjaði hann að rakka niður þetta áhugaverða fólk, sem hafði heilmikið til umræðunnar að gefa, fyrir meint óhlutleysi og hversu fullkomlega út í hött og fáránlegt það væri nú að ég væri að segja að þetta væru „hlutlausir“ viðræðugestir.

Að Hannes hafi ekkert fjallað um efnislegt atriði umfjöllunarinnar er afhjúpandi, en ekki síst þetta: Sú fullyrðing, forsenda færslunnar, að ég hafi verið að halda því fram að þetta fólk væri „hlutlaust“. Ég sagði ekkert um það, enda hef ég ekki hugmynd um afstöðu þess til ESB. Það sem ég sagði var að það væri fróðlegt að hlusta á fólk sem hefur raunverulega sérþekkingu á því sem er til umræðu. Það er allt annað mál. Sérfræðiþekking þýðir ekki að fólk hafi engar skoðanir. Hún þýðir að fólk getur rætt tiltekin mál á grundvelli þekkingar, reynslu og staðreynda.

Nú veit ég að Hannesi, og að því virðist mörgum öðrum, virðast ópólitískar umræður á grundvelli sérþekkingar fullkomlega framandi hugmynd. Slíkar umræður séu hreinlega ekki til. En í því bandaríska fræðasamfélagi sem ég þekki er þetta nú bara nokkuð venjuleg regla sem fólk fylgir: að tala út frá sérfræðiþekkingu sinni um þau mál sem til umfjöllunar eru og skilja pólitíkina eftir heima. Og ef fólk gerir það ekki, hefur það áhrif á orðstír þess sem fræðimanna.

Dæmi: Þegar einn leiðbeinandi minn frá Princeton, Ben Bernanke, var skipaður seðlabankastjóri Federal Reserve, furðuðu sig allir á því að George W. Bush væri að skipa demókrata í þetta embætti. Það kom þá í ljós að enginn hafði hugmynd um að Bernanke væri repúblikani. Hann var heimsþekktur á þeim tíma og hafði flutt eða tekið þátt í pallborðsumræðum sem skiptu hundruðum. Ég hef tekið þátt í margs konar pallborðsumræðum á ráðstefnum um pólitískt viðkvæm mál, um hluti sem varða mína sérþekkingu. Það spyr enginn um „í hvaða liði“ maður sé. Ég geri mitt besta til að flytja mál mitt eftir því sem ég best veit miðað við þær rannsóknir sem ég stunda.

Hin framandi hugmynd í hugarheimi Hannesar er sumsé sú að til sé í veröldinni fólk sem segi hreinskilningslega frá þeim lærdómum sem það getur rökstutt út frá sínu eigin fræðasviði. Að því er virðist eru margir sem skipta veröldinni í „við“ eða „þeir“. Lítið er hægt að læra af samtölum við slíkt fólk. Niðurstaðan er að jafnaði fyrirfram gefin. Og það er skammt í öskur, vitleysisgang og rökleysur. Og þegar kemur að kjarna máls verða menn hljóðir, eða þeir skrækja: „Þú ert ekki að segja neitt.“