„Ég segi nei við ESB“ → „Ég segi nei við að vita“

„Ég segi nei við ESB“-hreyfingin → „Ég segi nei við að vita“-hreyfingin

Nú dynur á manni áróður frá hreyfingu sem kallar sig „Ég segi nei við ESB“. Áróðurinn snýst um að þjóðin eigi að segja nei í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort Ísland eigi að sækja um aðild að ESB. Vandinn er að allt sem frá þessari hreyfingu kemur er byggt á fölskum forsendum — meira að segja sjálft nafn hreyfingarinnar.

Það eru engar kosningar að fara fram um hvort við viljum aðild að Evrópusambandinu. Það er verið að greiða atkvæði um hvort við viljum að stjórnvöld semji við ESB til þess að búa til aðildarsamning sem hægt sé að kynna þjóðinni. Sá samningur, þegar fullgerður, yrði borinn undir þjóðina í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Ég skil ekki hverju er tapað á því að segja já í atkvæðagreiðslunni í ágúst, jafnvel hjá mörgum þeirra sem hafa miklar efasemdir af ýmsum ástæðum. Fyrir mér lítur sú afstaða svona út:

Þetta er dálítið eins og ef þér væri boðið að velja á milli tveggja bíla. Annan þeirra þekkir þú vel, enda hefurðu átt bíl sem er nákvæmlega eins alla ævi. Þú veist hvernig er að keyra hann, hvernig hann virkar í slyddu — svo að segja allt sem þú þarft að vita. Og þú veist nákvæmlega hvað hann kostar.

Hvað um hinn bílinn? Þú hefur ekki hugmynd um hvernig hann lítur út og veist ekki einu sinni hvað hann kostar. Nú ertu spurð(ur): Viltu skoða hinn bílinn áður en þú tekur ákvörðun milli bílanna tveggja — t.d. fá að vita verðið, hvernig hann er á litinn og hvernig er að keyra hann? Hvað kemst hann hratt og hvernig er hann í snjókomu?

Er hægt að færa skynsamleg rök fyrir því að neita að skoða hinn bílinn, þegar það er þér að kostnaðarlausu? Það eina sem það kostar er tíminn sem fer í að kynna sér hann.

Þetta er spurningin sem við erum að svara í ágúst. Við erum ekki að kjósa hvort við viljum segja já eða nei við því að ganga í ESB. Við erum að svara spurningunni: Höfum við áhuga á að vita hvað slík aðild felur í sér fyrir Íslendinga?

Noregur hefur kosið tvisvar um Evrópusambandsaðild, árin 1972 og 1994. Aðild var felld í bæði skiptin, með 53,5% mótatkvæða árið 1972 og 52,2% árið 1994.[2] En norska þjóðin tók þá ákvörðun eftir að vita nákvæmlega hvaða samningur var í boði. Aðildarsamningurinn var fullbúinn og kostir og gallar lágu ljósir fyrir. Það voru miklar og upplýstar umræður um þessa kosti og galla, byggðar á staðreyndum og því hvað aðild raunverulega þýddi.

Norðmenn sögðu nei — en þeir vissu hverju þeir voru að segja nei við. Við Íslendingar getum hins vegar bara giskað á hvað aðild að ESB fæli í sér ef við segjum nei í ágúst. Hvorki ég né nokkur annar getur fullyrt neitt um það.

Costas Kadis, sjávarútvegsstjóri ESB, hefur til dæmis nýlega sagt að hægt væri að gera sérstakan samning.[1] Sumir hafa túlkað það þannig að slíkur samningur gæti jafnvel tryggt Íslendingum yfirráð yfir 200 mílna lögsögu landsins, og þar að auki opnað ný tækifæri fyrir íslenskan sjávarútveg.

Sumum finnst það hrein fáránleg fullyrðing og bregðast æfir við því að gefið sé í skyn að slíkur samningur næðist — segja það fullkomlega villandi. Froða!

Til hvers erum við eiginlega að rífast um þetta? Af hverju ekki bara að semja við ESB og sjá nákvæmlega hvort þetta sé möguleiki í stöðunni eða bara einhver froða? Við getum ekki vitað það fyrr en samið hefur verið.

Það er einmitt þess vegna sem nafn hreyfingarinnar er svo afhjúpandi. Þau segjast vera að segja nei við ESB. En það sem þau eru raunverulega að segja nei við eru upplýsingarnar sjálfar hvað aðild felur í sér. Og með því að segja nei við því að veita íslensku þjóðinni þessar upplýsingar er þjóðin svipt rétti sínum til að taka raunverulega og upplýsta ákvörðun um inngöngu í Evrópusambandið.

Það er andlýðræðislegt. Og það er líka á skjön við þann lýðræðislega rétt sem norskum kjósendum hefur tvívegis verið boðinn.

Þess vegna er réttnefni þessarar hreyfingar:

„Ég segi nei við að vita“-hreyfingin.

[1] Vísir, „Mörg dæmi um sérlausnir í aðildarviðræðum“, 17. apríl 2026. Þar er haft eftir Costas Kadis, sjávarútvegsstjóra ESB, að engar aðildarviðræður séu eins, hvert land sé metið út frá eigin verðleikum og að fjölmörg dæmi séu um að tekið sé tillit til sérkenna umsóknarríkja.
https://www.visir.is/g/20262870652d/morg-daemi-

RÚV, „Þetta helst“, 5. maí 2026, vísar einnig í ummæli Kadis í Financial Times um að ESB gæti boðið Íslandi undanþágur frá fiskveiðistefnunni og að svigrúm væri fyrir sveigjanleika í viðræðunum.
https://www.ruv.is/utvarp/spila/thetta-helst/33405/bjtrej

[2] Norwegian Ministry of Foreign Affairs / Norway.no, „Historical overview: Norway and the EU“. Þar kemur fram að 53,5% Norðmanna höfnuðu aðild að EB árið 1972 og 52,2% höfnuðu aðild að ESB árið 1994.
https://www.norway.no/en/missions/eu/areas-of-cooperation/historical-overview/